Dat ene overuurtje erbij gaat er moeilijk weer af

Dat ene overuurtje erbij gaat er moeilijk weer af

juni 6, 2019 0 Door admin

Net dat mailtje afmaken, of een collega helpen die aan den lijve ondervindt dat printers in de hel uitgevonden zijn, waardoor je langer blijft om dat document van 200 pagina’s uit het apparaat te persen. Altijd komt het erop neer dat je een half uurtje langer blijft om toch het werk goed achter te laten.

Je had op die momenten ook eerder thuis kunnen zijn; boodschappen doen, hond uitlaten, Fortnite spelen.

Wie overuren draait, moet daar gewoon voor betaald worden, zo oordeelde het Europese Hof recent. De terugkeer van de prikklok moet ertoe leiden dat werknemers „daadwerkelijk gebruik maken van de rechten die zij hebben”. Althans, zolang de baas toestemming voor overwerk heeft gegeven. En laat daar nu net een schemerzone zitten.

„Het is simpel: als de werkgever er niet om heeft gevraagd, word je ook niet uitbetaald.” Dat zegt Willemijn Roozendaal, hoogleraar sociaal recht aan de Vrije Universiteit. „Maar het werk moet wél af.”

Versoepeling

Volgens Roozendaal is de losse omgang met werktijden een logisch gevolg van de flexibilisering die in de jaren negentig inzette: „Een werkgever kon niet eens vragen of je wilde overwerken als het boven het wettelijk aantal uren kwam – daar moest eerst een vergunning voor worden aangevraagd bij de Arbeidsinspectie.”

Die bepaling stamde uit de Arbeidswet van 1919, toen werknemers nog bij één baas werkten, met prikklok en al. In de loop van de jaren tachtig en negentig versoepelde dit en dat resulteerde in de nieuwe Arbeidstijdenwet van 1996. Overwerk werd mogelijk zonder dat de Arbeidsinspectie ertussen zat. Voordelig voor de werkgever, want minder administratieve rompslomp. En het leek óók voordelig voor de werknemer, aldus Roozendaal: „Je kreeg meer autonomie over wanneer je je werk kon doen.”

Terwijl de prikklok naar de kringloop ging, vervaagde de grens tussen werk en privé. De baas hoefde niet meer te klokken dat jij acht uur werkte, maar verwachtte wél dat het werk op tijd af kwam. En dan is dat ene mailtje of die vergadering aan het einde van de dag misschien niet waar de baas om heeft gevraagd, maar eigenlijk wél wat hij verwacht.



Lees ook: Gaat de moderne werknemer straks weer als vanouds inklokken?

Prikkelbaar

Onderzoeksbureau Kantar becijferde vorig jaar na een rondgang onder 1.800 respondenten dat er gemiddeld zo’n drie uur per week wordt overgewerkt. De overuurtjes waren nodig om het werk af te krijgen, aldus de deelnemers. Tegelijkertijd voelden vier op de tien ondervraagden zich door het overwerken schuldig tegenover gezinsleden, en merkte een groot deel van hen dat ze slechter sliepen en prikkelbaar waren.

Vooropgesteld: er zijn enorme verschillen tussen sectoren. Wie bijvoorbeeld in ploegendienst werkt, heeft vaak exacte afspraken over hoeveel uur er wordt gewerkt. Het kan vastgelegd zijn in een cao, of zoiets als het Rijtijdenbesluit dat geldt in de transportsector.

Het is met name bij beroepen in het hogere segment dat dit soort overwerk erin sluipt. „Vaak noemen werknemers het niet eens overwerken”, zegt sociaal psycholoog Rebecca Vandenabeele van LemonGrass Coaching. Zij ziet in haar praktijk werknemers voorbijkomen die worstelen met spanningsklachten en die het niet meer dan normaal vinden dat ze overwerken. „Pas na twee, drie gesprekken komen mensen er ineens achter: ‘hé, ik maak toch wel lange dagen’, of ‘ik open thuis die laptop toch weer’.”

Het hangt volgens Vandenabeele vaak van de bedrijfscultuur af of en hoelang er wordt overgewerkt. „Als je in een fabriek werkt met een prikklok, is dat meetbaar. Voor professionals en leidinggevenden is dat juist niet het geval. Men zegt gewoon: ik werk heel hard.”

Dat beeld komt ook weer naar voren in het onderzoek van Kantar: één op de drie medewerkers vindt overwerk er gewoon bij horen.

Zelfdiscipline

Voor veel werknemers is het een behoorlijke stap om structureel overwerk aan te kaarten bij de baas, zegt Vandenabeele. „Je denkt al snel: ik teken mijn eigen doodvonnis, uit angst om gepasseerd te worden voor een promotie of een leuk project.”

Toch kan het lonen om er iets van te zeggen, ook al lijkt het op het eerste gezicht voor werkgevers fijn dat personeel in de eigen tijd verder werkt voor niks. „Zij willen ook geen zieke werknemers”, aldus Vandenabeele, „dus er is doorgaans veel begrip voor. Alleen: het werk moet wél gewoon af.”

Het komt aan op zelfdiscipline. Registreren wat je doet en binnen hoeveel tijd. En dan bepalen of al die zaken werkelijk nodig zijn om je doelstellingen te halen. Vandenabeele: „Je moet je werk binnen die tijd doen. Als je toch weer thuis gaat mailen, weet je baas dat hij je dus ook op dat tijdstip kan bereiken. Je moet je werkgever daarin opvoeden.”

De collega die wel langer blijft, komt sneller in aanmerking voor promotie

Het verlagen van targets kan ook een oplossing zijn, alleen wel één met verstrekkende gevolgen voor je positie binnen het bedrijf. Een collega die juist wel dat extra half uurtje blijft of thuis nog de laptop opent, komt sneller in aanmerking voor een promotie.

Een nadeel is ook dat aanwezigheid op het werk macht en kennis oplevert. Een overleg missen omdat het ná vijf uur is, betekent dat je minder goed weet wat er speelt. En dat kan weer voordelig zijn voor andere collega’s met ambities. Een klassiek prisoner’s dilemma dus.

„Deze dynamiek kun je als één individu moeilijk doorbreken”, zegt Roozendaal. „Dat moet je als collectief doen. Daar zou een rol voor vakbonden in zitten.”

Een voorzetje gaf de PvdA in februari, toen de partij een initiatiefwet indiende voor het recht op onbereikbaarheid, waardoor werkgevers verplicht worden om vast te leggen wanneer rusttijd ook werkelijk rusttijd is (en er dus niet geappt of gemaild kan worden met personeel). Dat voorstel wordt nu behandeld.

Is het overigens nog mogelijk om geld te krijgen voor die reeds gewerkte overuurtjes? Roozendaal: „Mij zijn geen voorbeelden bekend van werknemers die achteraf alsnog betaald worden. Ja, tenzij iemand een burn-out oploopt, dan heb je als werkgever wel wat uit te leggen.”

Een versie van

dit artikel

verscheen ook in


NRC Handelsblad
van 6 juni 2019

Lees meer over hoe CBD Olie kan helpen met uw hond op MHBioShop.com

 

Lees Meer