Ruzie in de binnenkamers van het chique paardenstamboek

Ruzie in de binnenkamers van het chique paardenstamboek

mei 29, 2020 0 Door admin

Het is een ruzie tussen een paardenman en een zakenman die de problemen van het paardenstamboek inluidt.

Johan Knaap is de paardenman. Hij werkte bijna twintig jaar bij het Koninklijk Warmbloed Paardenstamboek Nederland (KWPN), waarvan zeventien jaar als directeur. DNA, stambomen, zwaktes en de kracht van familielijnen – hij weet alles over paarden en heeft er thuis ook een paar staan. Mensen die hem kennen roemen zijn kennis en grote staat van dienst, maar vinden hem soms ook stug in de omgang en rechtlijnig. „Een zonderling”, zou een KWPN-bestuurslid eens over hem zeggen.

De zakenman is Emiel Nijhoff. Afgestudeerd econoom, voormalig business controller bij Deloitte en Wehkamp, daarna directeur communicatie en bedrijfsvoering bij het KWPN. Een man in een goed pak met een vlotte babbel, die vrijwel niets van paarden weet. En ook hij is niet altijd makkelijk in de omgang. Sommige personeelsleden ervaren hem als „intimiderend”.

In het voorjaar van 2017 krijgen beide mannen samen de leiding over het KWPN, het meest succesvolle paardenstamboek ter wereld. Al snel blijkt dat de werelden die zij vertegenwoordigen zich niet zo makkelijk laten verenigen.


Lees ook het eerste deel van dit tweeluik: Dubbele petten in een koninklijke paardenwereld

De hippische sector is klein, hecht en er gaat veel geld in om (jaarlijks 1,7 tot 2,6 miljard euro, schat sportonderzoeksinstituut Mulier). Veel paardenbedrijven drijven handel met elkaar, of ze zijn afhankelijk van elkaar voor het laten keuren, verzorgen of trainen van dieren. In die context kan het gebeuren, zoals NRC deze vrijdag onthulde, dat bestuursleden en juryleden bij de paardenkeuring van het KWPN dubbele belangen hebben.

De KWPN-keuring is wereldberoemd. Paarden die hem doorstaan zijn zeer gewild, ook in het buitenland, en leveren soms vele miljoenen op. Ze zijn ook succesvol op grote sporttoernooien, zoals de Olympische Spelen.

Wat als binnen een organisatie die zo belangrijk is voor de internationale paardensport kritiek wordt gesmoord en de spanningen oplopen?

Angstcultuur

Het KWPN – dat zich ten doel stelt het best mogelijke sportpaard te fokken – is een bedrijf met een eigen vermogen van circa 1,4 miljoen euro, een fraai landelijk kantoor in de bossen van Ermelo, inkomsten uit contributie en begeleiding van paarden en tv-contracten voor het live online uitzenden van paardenkeuringen. Johan Knaap neemt vanaf medio 2017 als duo-directeur de hippische kant voor zijn rekening, Emiel Nijhoff de zakelijke.

Hun gedeeld leiderschap is nog maar een half jaar oud als Knaap collega Nijhoff van „integriteitsschendingen” beschuldigt, zoals financiële malversaties. Ook zouden er ruzies met het personeel zijn.

Nijhoff belegt in die tijd een etentje om het uit te praten. Vlak daarvoor stuurt Nijhoff ook een e-mail aan Knaap waarin hij hem op rustige toon vraagt om eens na te denken over de vraag waarom hij zo’n moeite met hem heeft.

Het KWPN-bestuur probeert de zaak met hulp van een mediator te sussen, maar dat komt niet van de grond

Knaap begint tijdens het diner over een „gebrek aan integriteit” die de „goede naam en faam van het KWPN” aantast, blijkt uit aantekeningen die Nijhoff van het gesprek maakte.

Nog diezelfde week mailt Nijhoff aan het KWPN-bestuur dat hij zich distantieert van alle beschuldigingen. „Het is niet gepast om elkaar proberen kapot te maken op de manier die Johan voor ogen heeft”, schrijft hij.

Het KWPN-bestuur probeert de zaak met hulp van een mediator te sussen, maar dat komt niet van de grond. De penningmeester van KWPN bestudeert Knaaps klachten en vindt dat daaruit niet blijkt „dat Nijhoff niet integer is.”

Half maart 2018 vraagt de voorzitter van het stamboek, Andries van Daalen, of de mediator wil meelezen met alle e-mails en brieven die over en weer worden verzonden – hij heeft anders het gevoel dat hij „in de val” loopt. De mediator, Peter Sierksma, schrijft in een mail: „Dit wordt een gebed zonder eind lijkt mij […] Ik denk dat het moment naderbij komt waarin je als bestuur zult moeten doorpakken.”

“>

Illustratie XF&M

Probleem is dat het KWPN-bestuur dan nog steeds niet weet wat er precies klopt van Knaaps beschuldigingen aan het adres van Nijhoff. Heeft hij bijvoorbeeld rekeningen van meer dan 10.000 euro betaald zonder dat hij daarvoor gemachtigd was? En hoe zit het met Knaaps beweringen over de angstcultuur onder medewerkers?

Emiel Nijhoff mag van het bestuur de brieven met de beschuldigingen niet inzien en heeft intussen het gevoel dat Knaap hem probeert zwart te maken bij het bestuur. Knaap e-mailt Nijhoff bijvoorbeeld over bepaalde betalingen die fout zouden zijn gegaan en stuurt een kopie van de mail aan het bestuur, terwijl dat volgens Nijhoff met zulke operationele zaken eigenlijk niets te maken heeft. Nijhoff verwijt het bestuur dat ze de kwestie lang in de lucht laten hangen, zonder dat er „een begin van bewijs” tegen hem is. Hij vindt dat het bestuur hem in een „onmenselijke situatie” brengt.

Het bestuur neemt uiteindelijk twee besluiten: er komt een interim-directeur die orde op zaken moet stellen. En accountant- en adviseursbureau BDO krijgt opdracht „forensisch onderzoek” te doen naar Knaaps beschuldigingen.

De interim-directeur wordt Siem Korver. Hij heeft jaren in het KWPN-bestuur gezeten en was ook voorzitter. Korver stond aan de basis van de invoering van genoomselectie voor rijpaarden – een ontwikkeling die KWPN als eerste stamboek ter wereld in staat stelde om via DNA-onderzoek te voorspellen of dieren een erfelijke ziekte krijgen. Korver wordt gerespecteerd in de hippische wereld.

Hij gaat praten met personeel, bestudeert de boekhouding en buigt zich over de klachten van Knaap. In mei 2018 maakt Korver een PowerPoint-presentatie met de titel KWPN in beweging. Zijn bevindingen zijn hard. Er is sprake van een „kat- en muisspel tussen directieleden enerzijds en anderzijds tussen het algemeen bestuur en de directie”, er zijn „externe vragen over betalingen”, „vragen over de financiële positie”, „gebrekkige interne communicatie”, het KWPN heeft „mensen laten werken zonder contract”, er is „geen toelichting op facturen” en een „opeenstapeling van fouten richting leden”. Er zou bijvoorbeeld een incassobureau zijn ingeschakeld dat 8.000 incasso’s naar leden verstuurde, terwijl hun rekeningen soms nog maar veertien dagen oud waren. Bovendien constateert Korver – die kort na de presentatie opstapt – dat er sprake is van een „angstcultuur” op de werkvloer.

In mei 2018 maakt Korver een PowerPoint-presentatie met de titel KWPN in beweging. Zijn bevindingen zijn hard.

Dat moet het stamboekbestuur bekend voorkomen, want in januari 2018 heeft de personeelsvertegenwoordiging hetzelfde gemeld in een „met tegenzin” geschreven brief. Een goede verhouding tussen personeel en directie is nodig, schrijven de medewerkers, om ervoor te zorgen dat „de toppositie van het KWPN wordt behouden in de wereld van stamboeken”.

De grieven van het personeel zijn niet nieuw. In 2015 – Knaap was toen nog alleen directeur – heeft het bestuur al zorgen over „toenemende onrust en wantrouwen”, blijkt uit notulen, waarin ook staat dat Knaap de onrust verklaart door een discussie over arbeidsvoorwaarden.

Met de brief van de personeelsvertegenwoordiging worden drie jaar later dus opnieuw zorgen over de sfeer bij KWPN geuit, maar die richten zich nu specifiek op de relatie met directeur Emiel Nijhoff, de zakenman. Het personeel voelt zich door hem „continu op een zijspoor gezet” en „niet serieus genomen”. Het schrijft over voorvallen waarbij „medewerkers onder druk worden gezet, worden geïntimideerd en waarbij ze lang in onzekere situaties verkeren zonder duidelijkheid betreffende onder andere HR-zaken”.

Niemand had, tot de brief, weerwoord durven geven.

Een beperkt onderzoek

Het onderzoek van BDO, een groot accountants- en adviseursbureau met een afdeling onderzoek, is begin juli 2018 af. Het rapport is vertrouwelijk, maar in handen van NRC. Er is onderzoek gedaan naar drie specifieke beschuldigingen van Knaap aan het adres van Nijhoff. Die zou te hoge bedragen hebben uitgegeven, zonder overleg met Knaap. Ook zou hij zijn „tekenbevoegdheid” hebben overschreden bij het sluiten van een tv-contract. En er zouden in 2017 meerdere onjuiste betalingen zijn gedaan.

BDO schrijft in het rapport nadrukkelijk dat het „geen conclusies” wil trekken. Het rapport wijst er in sommige gevallen op dat Nijhoff geen onjuiste betalingen heeft gedaan, maar in andere gevallen blijft het onduidelijk. In feite is het een gedetailleerde weergave van de meningsverschillen tussen Nijhoff en Knaap over betalingen.

Het KWPN-bestuur trekt wel een heldere conclusie uit het rapport: Nijhoff treft geen blaam. In een persbericht benadrukt het stamboek dat „de integriteitsbeschuldigingen van Knaap aan het adres van Nijhoff geheel ongegrond zijn gebleken”.

“>

Illustratie XF&M

Knaap had, zo blijkt uit het rapport, bij BDO aangedrongen op een „breder dan alleen financieel” integriteitsonderzoek, en wil van het bureau weten waarom er slechts drie punten zijn onderzocht. De onderzoekers maken hem duidelijk dat het niet hún keuze is geweest om zo’n beperkt onderzoek te doen. „BDO heeft onderzoek uitgevoerd in lijn met de met KWPN overeengekomen opdrachtbrief”, schrijven zij. BDO wil geen toelichting geven tegenover NRC.

Nog diezelfde week besluit het KWPN-bestuur dat beide directeuren ontslagen moeten worden. Oók Nijhoff, want ondanks het BDO-rapport en de conclusie van het bestuur dat hij wordt vrijgepleit, vindt het bestuur dat ook zijn positie onhoudbaar is en verdere samenwerking onmogelijk.

Binnenskamers toont het bestuur zich in die periode opgelucht dat er relatief weinig over de interne strubbelingen naar buiten is gekomen. De „integriteits-issues” van Knaap zijn uitgelekt naar een paardenjournalist, maar die heeft er weinig mee gedaan. „Tot nu toe hebben we dit redelijk kunnen managen”, zegt voorzitter Andries van Daalen, een oud-directielid van Wehkamp, er in die tijd over.

Vrijwel het hele bestuur (vijf mensen) wil beide mannen lozen, op één lid na. Annechien ten Have Mellema zegt dat ze Knaap wil behouden. Ze waardeert de acties van de „klokkenluider” – zoals ze hem later in een brief typeert – maar staat daarin alleen. Uit die openbare brief blijkt ook dat het bestuur zonder haar medeweten bekend heeft gemaakt dat zíj degene is die Knaap wilde behouden, waardoor haar positie binnen KWPN verzwakt.

Ten Have Mellema wil niet langer deel uitmaken van een bestuur waarin critici volgens haar worden buitengesloten. Ze stapt op.

De rechter en de accountant

De rechter oordeelt, in oktober 2018, verschillend over het ontslag van de directeuren: Knaap mag worden ontslagen. Het arbeidsconflict waarin hij verzeild is geraakt en waaraan hij volgens de rechter zelf heeft bijgedragen, is te groot voor werkhervatting.

Knaap heeft zelf nog een rapport laten schrijven door onderzoeksbureau EBBEN over de kwestie. Dat concludeert dat de structuur van de KWPN-organisatie „zwak en risicovol” is, dat er „geen professionaliteit spreekt” uit het handelen van het bestuur en dat het onderzoek van BDO „beperkt” was en „niet relevant voor het verkrijgen van een onpartijdig beeld.” Het KWPN vindt dat juist het rapport van EBBEN niet onpartijdig is.

Nijhoff is volgens de rechter onterecht ontslagen

De rechter bepaalt dat Knaap een (wettelijke) ontslagvergoeding krijgt van ruim een ton. Het Hof bevestigt dit in hoger beroep. De hoogste rechter vindt eveneens dat Knaap zelf gedeeltelijk schuld heeft aan de verstoorde arbeidsrelatie, en stelt onder meer dat het rapport van BDO „geen bevestiging” heeft opgeleverd van zijn „ernstige” verdenkingen tegen Nijhoff. Het Hof ziet „geen reden” om aan de juistheid van het BDO-rapport te twijfelen.

Nijhoff is volgens de rechter onterecht ontslagen. De rechtbank redeneert onder meer dat het KWPN-bestuur het onderzoek van BDO als bewijs heeft gebruikt om Nijhoff naar de buitenwereld vrij te pleiten van de beschuldigingen. Hem daarna ontslaan kan volgens de rechter niet. Bovendien heeft het bestuur de inhoud van Knaaps beschuldigingen lang niet met Nijhoff willen delen en mocht hij ook niet weten waarom het personeel over hem klaagde. Knaap heeft Nijhoff het werken zeer moeilijk gemaakt door hem te beschuldigen, vindt de rechter.

De vraag of er een angstcultuur heerst bij het stamboek laat de rechter onbeantwoord. Nijhoff – die vindt dat de woede van sommige personeelsleden inherent is aan veranderingen die hij wilde doorvoeren in de organisatie – heeft zich daar volgens de rechter onvoldoende tegen kunnen verweren. Dat wordt het bestuur aangerekend.

In theorie kan Nijhoff dus weer aan het werk. Maar in de daaropvolgende gesprekken tussen hem en het bestuur, concluderen beide partijen dat het beter is om toch uit elkaar te gaan. Het bestuur stuurt daarna een persbericht de wereld in waarin het nogmaals benadrukt dat Nijhoff „volledig gerehabiliteerd” is. Er komt een nieuwe directeur. Emiel Nijhoff verdwijnt uit beeld.


Lees ook deel 1: Dubbele petten in een koninklijke paardenwereld

Op het KWPN-kantoor in Ermelo willen senior selecteur Wim Versteeg en hoofd fokkerijzaken Ralph van Venrooij liever niet over het conflict praten. Ze wisselen een snelle blik van verstandhouding uit en vertellen dat het stamboek heeft geleerd van de strubbelingen. Niet alleen is de structuur van de organisatie veranderd – er is nog maar één directeur – maar leden krijgen ook meer ruimte om hun stem te laten horen, bijvoorbeeld tijdens fokkerscafés. „Uiteindelijk” is dat een positief neveneffect, zegt Versteeg.

En toch eindigen daarmee niet de problemen. Een jaar na zijn ontslag dient Johan Knaap een klacht in tegen de KWPN-accountant bij de Accountantskamer, de tuchtrechter voor accountants. Hij vindt dat hij onredelijk is behandeld. De accountant zou niet onafhankelijk zijn en heeft, vindt Knaap volgens de klacht, partij gekozen in de ruzie tussen de directeuren. Het bewijst volgens hem dat er wel degelijk (financiële) fouten zijn gemaakt bij het paardenstamboek.

Knaap krijgt gelijk. De Accountantskamer vindt dat Evert Jan ter Wijlen, een registeraccountant, een „onvoldoende professioneel-kritische instelling” had bij het controleren van de jaarrekening over 2017. Knaap had de accountant geïnformeerd over zijn verdenkingen jegens zijn mede-directeur. Ter Wijlen voert daarop extra controles uit, maar ontdekt geen onregelmatigheden. Hij hoort over het forensisch onderzoek van BDO, maar keurt de jaarrekening goed voordat dat is afgerond. Dat neemt de Accountantskamer hem kwalijk, hoewel Ter Wijlen beweert dat het KWPN-bestuur het BDO-onderzoek „alleen [had] ingesteld om de verenigingsleden gerust te stellen” en zelf nooit dacht dat er „sprake was van fraude”.

“>

Illustratie XF&M

De Accountantskamer vindt ook dat Ter Wijlen onvoldoende onafhankelijk was, omdat het hoofd financiën van KWPN – een zzp’er – enkele maanden eerder ook met hulp van zijn werkgever de Jong & Laan werd aangetrokken. In april 2020 volgt het oordeel: de accountant wordt berispt. Ter Wijlen spreekt, net als zijn werkgever, van „een stevige straf”, maar beiden leggen zich er bij neer.

Schijn van onberispelijkheid

De problemen waarmee het KWPN-bestuur de afgelopen jaren te maken kreeg kunnen bijna niet groter zijn. En ze zijn nog niet voorbij: navraag bij de Accountantskamer leert dat er in september opnieuw een zaak dient. Knaap daagt BDO, vanwege het onderzoek dat het bij KWPN uitvoerde. Het is de zoveelste horde voor het stamboekbestuur die voortkomt uit de ruzie tussen de paardenman en de zakenman. Een ruzie waarvoor het KWPN-bestuur zélf medeverantwoordelijk is, oordeelde de rechter.

Het leidde allemaal niet tot mutaties in het bestuur. De controlerende ledenraad greep niet in, net zoals kritiek uitblijft over bestuursleden die dubbele belangen hebben bij de hengstenkeuringen.

Naar buiten toe wordt de schijn opgehouden van onberispelijkheid. In het jaarverslag van 2019 staat één verwijzing naar het hoog oplopende interne conflict. Het was, zo schrijft het bestuur, een „turbulent jaar.”

Reageren? Mail: onderzoek@nrc.nl

 
Lees Meer